نشریه روانشناسی تجربی و شناختی 3092-6483 در دست انتشار 1406 08 01 Comparing the Effectiveness of Mindfulness-Based Cognitive Therapy and Self-Efficacy Training on Psychological Symptoms in Anxious Female Heads of Households مقایسه اثربخشی شناخت‌درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی و آموزش خودکارآمدی بر نشانگان روان‌شناختی در زنان مضطرب سرپرست خانوار 1 23 FA مرجانه انوری گروه روانشناسی، واحد بیرجند، دانشگاه آزاد اسلامی، بیرجند، ایران. عبدالمجید بحرینیان گروه روانشناسی، واحد بیرجند، دانشگاه آزاد اسلامی، بیرجند، ایران. محمد حسن غنی فر گروه روانشناسی، واحد بیرجند، دانشگاه آزاد اسلامی، بیرجند، ایران. فاطمه شهابی زاده گروه روانشناسی، واحد بیرجند، دانشگاه آزاد اسلامی، بیرجند، ایران. Journal Article 1405 04 07 <p><strong>Objective: </strong>This study aimed to compare the effectiveness of mindfulness-based cognitive therapy (MBCT) and self-efficacy training in reducing psychological symptoms among anxious female heads of households and to examine the maintenance of treatment effects over a two-month follow-up period.</p> <p><strong>Methods and Materials:</strong> This clinical trial employed a pretest–posttest–follow-up design with 45 anxious female heads of households in Tehran. Following initial screening and eligibility assessment, participants were randomly allocated to three groups of 15: MBCT, self-efficacy training, and a waiting-list control group. Each intervention group received eight 90-minute sessions. Data were collected at pretest, posttest, and follow-up using the Beck Anxiety Inventory and the Symptom Checklist-90-Revised (SCL-90-R). The data were analyzed in SPSS version 26 using mixed between-within subjects analysis of variance, followed by Bonferroni-adjusted pairwise comparisons.</p> <p><strong>Findings:</strong> Mixed analysis of variance demonstrated significant time effects across all dimensions of psychological symptoms (p&lt;.001), as well as significant between-group differences in somatization, obsessive-compulsive symptoms, interpersonal sensitivity, depression, anxiety, aggression, phobic anxiety, paranoid ideation, psychoticism, and the overall psychological symptom score (p&lt;.001). Bonferroni comparisons indicated that MBCT produced significantly greater improvements in somatization, obsessive-compulsive symptoms, interpersonal sensitivity, paranoid ideation, and psychoticism than both self-efficacy training and the control condition. Both active interventions significantly outperformed the control group in reducing depression, anxiety, aggression, phobic anxiety, and the total psychological symptom score. MBCT was significantly more effective than self-efficacy training in reducing depression, anxiety, aggression, and overall psychological symptoms, whereas the two interventions did not differ significantly in phobic anxiety. Significant treatment gains were maintained during the two-month follow-up period.</p> <p><strong>Conclusion:</strong> Both MBCT and self-efficacy training are effective interventions for improving psychological symptoms in anxious female heads of households; however, MBCT appears to provide broader and stronger therapeutic benefits, particularly for depression, anxiety, aggression, and overall psychological distress. Its sustained effects support its application in psychological and healthcare services for this vulnerable population.</p> <p><strong>هدف: </strong>پژوهش حاضر با هدف مقایسه اثربخشی شناخت‌درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی و آموزش خودکارآمدی بر نشانگان روان‌شناختی زنان مضطرب سرپرست خانوار و بررسی پایداری آثار این دو مداخله در دوره پیگیری دوماهه انجام شد.</p> <p><strong>مواد و روش‌: </strong>این پژوهش یک کارآزمایی بالینی با طرح پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری بود که روی 45 زن مضطرب سرپرست خانوار در تهران انجام شد. پس از غربالگری اولیه، شرکت‌کنندگان واجد شرایط به‌صورت تصادفی در سه گروه 15 نفری شناخت‌درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی، آموزش خودکارآمدی و کنترل قرار گرفتند. گروه‌های مداخله هر یک هشت جلسه 90 دقیقه‌ای آموزش دریافت کردند، در حالی که گروه کنترل در فهرست انتظار قرار داشت. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه اضطراب بک و چک‌لیست نشانگان روانی SCL-90-R در سه مرحله گردآوری و با تحلیل واریانس مختلط بین–درون‌آزمودنی و آزمون تعقیبی بونفرونی در SPSS نسخه 26 تحلیل شدند.</p> <p><strong>یافته‌ها:</strong> تحلیل واریانس مختلط نشان داد اثر زمان بر همه ابعاد نشانگان روان‌شناختی معنادار بود (p&lt;.001) و بین سه گروه نیز در شکایت جسمانی، وسواس، حساسیت بین‌فردی، افسردگی، اضطراب، پرخاشگری، ترس، افکار پارانوئیدی، روان‌پریشی و نمره کل نشانگان روان‌شناختی تفاوت معناداری وجود داشت (p&lt;.001). مقایسه‌های بونفرونی نشان داد شناخت‌درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی در شکایت جسمانی، وسواس، حساسیت بین‌فردی، افکار پارانوئیدی و روان‌پریشی از آموزش خودکارآمدی و کنترل مؤثرتر بود. هر دو مداخله نسبت به کنترل موجب بهبود معنادار افسردگی، اضطراب، پرخاشگری، ترس و نمره کل شدند؛ بااین‌حال، ذهن‌آگاهی در افسردگی، اضطراب، پرخاشگری و نمره کل اثربخشی بیشتری از آموزش خودکارآمدی داشت. تفاوت دو مداخله در ترس معنادار نبود و آثار درمانی تا پیگیری دوماهه تداوم یافت.</p> <p><strong>نتیجه‌گیری:</strong> هر دو مداخله می‌توانند برای کاهش نشانگان روان‌شناختی زنان مضطرب سرپرست خانوار به کار روند، اما شناخت‌درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی، به‌ویژه برای بهبود گسترده‌تر نشانگان و کاهش افسردگی، اضطراب و پرخاشگری، اثربخشی بیشتری نشان می‌دهد و می‌تواند به‌عنوان مداخله‌ای پایدار در خدمات روان‌شناختی و سلامت مورد توجه قرار گیرد.</p> https://www.quarterlyecp.com/index.php/ecp/article/download/546/349