طراحی الگوی توانمندسازی شناختی کودکان با تأکید بر مهارتهای تفکر انتقادی
کلمات کلیدی:
توانمندسازی شناختی, تفکر انتقادی, کودکان, آموزش ابتدایی, رشد شناختیچکیده
هدف: هدف این پژوهش طراحی و اعتباریابی یک الگوی ساختاری برای تبیین نقش مؤلفههای توانمندسازی شناختی در پیشبینی مهارتهای تفکر انتقادی کودکان بود.
مواد و روش: این مطالعه با رویکرد آمیخته اکتشافی–تبیینی انجام شد؛ در مرحله کیفی، مصاحبههای نیمهساختاریافته با 18 متخصص آموزشی و روانشناسی کودک در تهران اجرا و دادهها با تحلیل مضمون کدگذاری شد و در مرحله کمی، 420 دانشآموز دوره ابتدایی شهر تهران به روش خوشهای چندمرحلهای انتخاب و با استفاده از پرسشنامه توانمندسازی شناختی محققساخته و آزمون استاندارد تفکر انتقادی مورد سنجش قرار گرفتند و تحلیلها با مدلیابی معادلات ساختاری انجام شد.
یافتهها: نتایج مدل ساختاری نشان داد توانمندسازی شناختی اثر مستقیم، مثبت و معناداری بر تفکر انتقادی دارد (β=0.67, p<0.001) و مدل پیشنهادی توانست 45 درصد از واریانس تفکر انتقادی را تبیین کند؛ شاخصهای برازش مدل نیز در دامنه مطلوب قرار داشتند.
نتیجهگیری: الگوی طراحیشده چارچوبی معتبر برای پرورش تفکر انتقادی از طریق تقویت هماهنگ مهارتهای شناختی ارائه میدهد و میتواند مبنای تحول برنامههای درسی و روشهای آموزشی در دوره ابتدایی قرار گیرد.
دانلودها
مراجع
Ahmadian, R., Hosseini Nesab, S. D., & Azmodeh, M. (2023). Comparing the effectiveness of strengthening working memory and critical thinking training on cognitive processing of children with special learning disorder. Journal of Learning Disabilities, 12(3), 21-26. https://jld.uma.ac.ir/article_2179.html?lang=en
Alavi, S. M., & Rahimi, M. (2021). The Role of Islamic Philosophy in the Formation of Critical Thinking Skills in Children: A Conceptual Analysis. Journal of Islamic Educational Research, 5(2), 98-114. https://www.researchgate.net/publication/378356746_Exploratory_Study_on_Islamic_Critical_Thinking_Skills_An_Analysis_of_The_Meaning_Trends_and_Framework_for_Teaching_Tawhid_in_Secondary_Schools
Botella López, M. (2023). Fostering critical thinking since preschool stage in an alternative educational environment based on children's autonomy. An exploratory case study on a free-learning association in Spain. https://gupea.ub.gu.se/handle/2077/77246
Bukhari, S. A. (2025). Use of Artificial Intelligence Tools, Critical Thinking, Problem-Solving Skills, and Academic Performance in University Students. Social Science Review Archives, 3(4), 191-200. https://doi.org/10.70670/sra.v3i4.1108
Elhamifar, A., Mehdinezhad, v., & Farnam, A. (2019). The Effect of Critical Thinking on Metacognitive Knowledge and Epistemological Beliefs of High School Students [Research Article]. Iranian Journal of Educational Sociology, 2(3), 47-55. https://doi.org/10.29252/ijes.2.3.47
Mehri, B., & Ghasemaghaei, M. (2025). The Impact of Metacognitive AI on Appropriate Reliance in AI-Assisted Decision-Making: The Role of Trust Resilience and Critical Thinking. AMCIS 2025 Proceedings, https://aisel.aisnet.org/amcis2025/sig_odis/sig_odis/27/
Pala, F. (2022). The Effect of Philosophy Education for Children (P4C) on Students' Conceptual Achievement and Critical Thinking Skills: A Mixed Method Research. Education Quarterly Reviews, 5(3). https://doi.org/10.31014/aior.1993.05.03.522
Pourjaberi, B., Shirkavand, N., & Ashoori, J. (2023). The Effectiveness of Cognitive Rehabilitation Training on Prospective Memory and Cognitive Flexibility in Individuals with Depression. International Journal of Education and Cognitive Sciences, 4(3), 45-53. https://doi.org/10.61838/kman.ijecs.4.3.5
Ren, X., Tong, Y., Peng, P., & Wang, T. (2020). Critical thinking predicts academic performance beyond general cognitive ability: Evidence from adults and children. intelligence, 82, 101487. https://doi.org/10.1016/j.intell.2020.101487
Simonovic, B., Vione, K., Stupple, E., & Doherty, A. (2023). It is not what you think it is how you think: A critical thinking intervention enhances argumentation, analytic thinking and metacognitive sensitivity. Thinking Skills and Creativity, 49, 101362. https://doi.org/10.1016/j.tsc.2023.101362
Susanti, R. (2024). Effective Strategies in Developing Critical Thinking Skills in Elementary School Age Children. West Science Interdisciplinary Studies, 2(04), 732-736. https://doi.org/10.58812/wsis.v2i04.785
Teng, M. F., & Yue, M. (2023). Metacognitive writing strategies, critical thinking skills, and academic writing performance: A structural equation modeling approach. Metacognition and Learning, 18(1), 237-260. https://doi.org/10.1007/s11409-022-09328-5
Toprak, E., Metin, A., & Ünalan, D. (2024). The mediating role of cognitive flexibility and critical thinking in the relationship between academic motivation and fear of negative evaluation. Psychology in the Schools, 61(2), 727-738. https://doi.org/10.1002/pits.23080
Wang, J., Sheng, M., & Song, R. (2024). Enhancing Classroom Behaviors and Creativity: The Impact of a Critical Thinking Workshop. International Journal of Education and Cognitive Sciences, 5(1), 8-15. https://doi.org/10.61838/kman.ijecs.5.1.6
Wu, C. (2022). Can Philosophy for Children improve critical thinking and attainment for Chinese secondary students? In Making Your Doctoral Research Project Ambitious, 117-128. https://doi.org/10.4324/9781003201366-11
Xu, E., Wang, W., & Wang, Q. (2023). The effectiveness of collaborative problem solving in promoting students’ critical thinking: A meta-analysis based on empirical literature. Humanities and Social Sciences Communications, 10(1), 16. https://doi.org/10.1057/s41599-023-01508-1
Zhang, Y., Bian, Y., Wu, H., Tang, W., & Li, Q. (2023). Intuition or rationality: Impact of critical thinking dispositions on the cognitive processing of creative information. Thinking Skills and Creativity, 48, 101278. https://doi.org/10.1016/j.tsc.2023.101278
Zulkifli, H., & Hashim, R. (2020). Philosophy for children (P4C) in improving critical thinking in a secondary moral education class. International Journal of Learning, Teaching and Educational Research, 19(2), 29-45. http://ijlter.myres.net/index.php/ijlter/article/view/431
دانلود
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Mahnaz Heidari Nia
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
