پیش‌بینی مشارکت اجتماعی بر اساس تاب‌آوری با میانجی‌گری خودکارآمدی در دانش‌آموزان مقطع متوسطه دوم
کلمات کلیدی:
تاب‌آوری, خودکارآمدی, مشارکت اجتماعی, میانجی‌گری کامل, نوجوانان, مدل‌یابی معادلات ساختاریچکیده
هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش میانجی خودکارآمدی در رابطه بین تاب‌آوری و مشارکت اجتماعی دانش‌آموزان مقطع متوسطه دوم انجام شد.
مواد و روش: پژوهش حاضر از نوع توصیفی-همبستگی و مبتنی بر مدل‌یابی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری شامل کلیه دانش‌آموزان مقطع متوسطه دوم شهر شیراز در سال تحصیلی 1402-1403 بود که از میان آنان 361 دانش‌آموز شامل 166 دختر و 195 پسر با روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شدند. ابزارهای گردآوری داده‌ها شامل مقیاس تاب‌آوری کانر و دیویدسون، مقیاس خودکارآمدی عمومی شرر و همکاران و پرسشنامه مشارکت اجتماعی نیک‌خواه و احمدی بجستانی بود. داده‌ها با استفاده از SPSS-23 و AMOS-24 و از طریق مدل‌یابی معادلات ساختاری با روش حداکثر درست‌نمایی تحلیل شدند. برای بررسی معناداری اثر غیرمستقیم نیز از روش بوت‌استراپ با 5000 بازنمونه و فاصله اطمینان 95 درصد استفاده شد.
یافته‌ها: نتایج مدل ساختاری نشان داد اثر مستقیم تاب‌آوری بر مشارکت اجتماعی از نظر آماری معنادار نبود (β=0.10، p=0.11). در مقابل، تاب‌آوری اثر مثبت و معناداری بر خودکارآمدی داشت (β=0.15، p=0.01) و خودکارآمدی نیز مشارکت اجتماعی را به‌طور مثبت و معنادار پیش‌بینی کرد (β=0.31، p<0.001). همچنین، اثر غیرمستقیم تاب‌آوری بر مشارکت اجتماعی از طریق خودکارآمدی مثبت و معنادار بود (β=0.05، p=0.02؛ 95% CI [0.01, 0.09]). با توجه به معناداری اثر غیرمستقیم و غیرمعنادار بودن اثر مستقیم، خودکارآمدی نقش میانجی کامل در رابطه بین تاب‌آوری و مشارکت اجتماعی داشت. شاخص‌های برازش نیز برازش مطلوب مدل نهایی را تأیید کردند (χ²/df=1.12، CFI=0.96، IFI=0.99، TLI=0.92، RMSEA=0.001).
نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان داد که تاب‌آوری به‌تنهایی برای افزایش مشارکت اجتماعی نوجوانان کافی نیست و تأثیر آن زمانی به کنش اجتماعی منجر می‌شود که از مسیر افزایش باور فرد به توانایی و اثربخشی خود عبور کند. بنابراین، خودکارآمدی را می‌توان سازوکار روان‌شناختی کلیدی در تبدیل ظرفیت تاب‌آورانه دانش‌آموزان به مشارکت اجتماعی فعال دانست. بر این اساس، طراحی برنامه‌های آموزشی و روان‌شناختی تلفیقی با تمرکز همزمان بر تقویت تاب‌آوری و به‌ویژه خودکارآمدی می‌تواند در ارتقای مشارکت اجتماعی و پرورش شهروندی فعال در دانش‌آموزان مؤثر باشد.
دانلودها
مراجع
Guo, W., Wang, J., Li, N., & Wang, L. (2025). The Impact of Teacher Emotional Support on Learning Engagement Among College Students Mediated by Academic Self-Efficacy and Academic Resilience. Scientific reports, 15(1), 3670. https://doi.org/10.1038/s41598-025-88187-x
Karimi Dastaki, A., & Mahmudi, M. (2024). The Effectiveness of Life Meaning Workshops on Resilience, Negative Affect, and Perceived Social Support in Students. Journal of Psychological Dynamics in Mood Disorders (PDMD), 3(1), 187-197. https://doi.org/10.22034/pdmd.2024.448984.1063
Lelis, C. P., & Morales, G. S. (2026). Academic Self-Efficacy and Digital Stress as Predictors of Academic Resilience Among Undergraduate Students in Davao City, Philippines. International Journal of Research and Innovation in Social Science (IJRISS), 10(2). https://doi.org/10.47772/IJRISS.2026.10200121
Levy Kardash, O., Ohana, H., Arden, A., & Benish-Weisman, M. (2026). Relations Between Social Anxiety and Identity Formation Among Adolescents: Social Participation and Self-Esteem as Resilience Resources. Youth & Society, 58(2), 336-368. https://doi.org/10.1177/0044118X251363275
Llistosella, M., Torné, C., García-Ortiz, M., López-Hita, G., Ortiz, R., Herández-Montero, L., Guallart, E., Uña-Solbas, E., & Miranda-Mendizabal, A. (2023). Fostering Resilience in Adolescents at Risk: Study protocol for a cluster randomized controlled trial within the resilience school-based intervention [Study Protocol]. Frontiers in psychology, 13. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.1066874
Mastrothanasis, K. (2025). Participatory Arts as Emergency Responses for Strengthening Community Resilience and Psychosocial Support: A Retrospective Phenomenological Inquiry. Children, 12(11), 1498. https://doi.org/10.3390/children12111498
Moradpour, A., & Bavi, S. (2025). The Effectiveness of Emotional Schema Therapy on Academic Self-Efficacy, Test Anxiety, Distress Tolerance, and Academic Resilience in Students with Test Anxiety. Educational Research in Medical Sciences, 14(14), e162438. https://doi.org/10.5812/ermsj-160978
Shi, S., & Zhang, H. (2025). EFL students' motivation predicted by their self-efficacy and resilience in artificial intelligence (AI)-based context: From a self-determination theory perspective. Learning and Motivation, 91, 102151. https://doi.org/10.1016/j.lmot.2025.102151
Tan, W. Y., Chen, J. N., Lu, S. H., Liu, C. Q., Zhou, Y., Luo, Q., & Smith, G. D. (2024). Latent profiles of academic resilience in undergraduate nursing students and their association with resilience and self-efficacy. Nurse Education in Practice, 103949. https://doi.org/10.1016/j.nepr.2024.103949
Wang, Y., & Zhao, Y. (2026). The Impact of Shyness on Social Anxiety among College Students: Mediating Role of Regulatory Emotional Self-Efficacy and Resilience. PLoS One, 21(3), e0344809. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0344809
Yildirim, O. O., & Çelikkol, A. K. (2024). Investigation of the Resilience, Self-Efficacy, and Perceived Social Support of Gifted Students. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 25(2), 127-140. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.1195044
Yousefi, Z., Saadati, N., & Golparvar, M. (2024). The Impact of Emotional Intelligence and Resilience on Family Cohesion: Insights from Married Individuals. Journal of Psychosociological Research in Family and Culture, 2(1), 16-22. https://doi.org/10.61838/kman.jprfc.2.1.4
دانلودها
گاه‌شمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Seyedeh Maryam Sadati (Author); Maryam Kouroshnia; Nadereh Sohrabi Shekofti, Maryam Zarnaghash (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
